Dat vertelt dr. Minh-Tri Hua, oogarts in het UZ Leuven.



Wat is de functie van limbale stamcellen?

“De cornea (het hoornvlies) is het doorzichtige deel van de buitenkant van het oog. Dit deel heeft een heldere structuur, waardoor we kunnen zien. De buitenste laag van de cornea noemt men het epitheel. Net zoals bij de huid bestaat ook het epitheel uit cellen die continu vernieuwen. De bron van deze celvernieuwing zijn de limbale stamcellen. Deze limbale stamcellen situeren zich op de limbus, de overgang van de cornea en het oogwit.”

 

Wat houdt limbale stamceldeficiëntie in?

“Bij een zware verbranding van het oog kan een limbale stamceldeficiëntie optreden, waarbij de limbale stamcellen verstoord of weggebrand kunnen zijn. De cellen van het epitheel kunnen dan niet meer vernieuwen. Hierdoor zullen de cellen van het bindvlies (het oogwit) vervolgens over de cornea heen migreren en zo het corneaal epitheel vervangen. Door deze evolutie is de cornea niet langer transparant en verliezen patiënten gedeeltelijk of volledig hun zicht. Bovendien gaat limbale stamceldeficiëntie vaak gepaard met pijnklachten en lichtschuwheid.”

 

Welke behandelingen bestaan er voor deze patiënten?

“Een corneatransplantatie alleen is geen goede optie voor matig-ernstige tot ernstige LSCD. Wanneer er bij de patiënt geen normale limbale stamcellen meer aanwezig zijn, zal de nieuw getransplanteerde cornea immers snel afgestoten worden omdat er geen vernieuwing van de epitheelcellen kan plaatsvinden.”

 

Wat is er dan wel mogelijk?

“Gelukkig heeft de European Medicines Agency (EMA) nu een nieuwe stamceltherapie goedgekeurd voor patiënten met matig-ernstige tot ernstige LSCD - die het gevolg is van een thermische of chemische verbranding - aan één of beide ogen én waarbij minstens één oog nog een deel gezonde limbale stamcellen bevat.”

Het is belangrijk dat alle LSCD-patiënten weten dat er een behandeling bestaat voor hun aandoening - indien ze voldoen aan de voorwaarden.

“Bij deze behandeling nemen we een kleine biopsie van één à twee mm² van de onbeschadigde limbus. Dat biopt gaat dan naar het labo van de private partner om ze daar te laten vermenigvuldigen via celcultuurtechnieken. Het resultaat is een nieuwe stamcellaag die vervolgens op de cornea van de patiënt kan worden getransplanteerd. Daar zullen de stamcellen terug een gezond epitheel kunnen aanmaken. Doordat het slechts om een kleine biopsie gaat, is het risico om andere gezonde delen van het oog te beschadigen minimaal.”

 

Waar wordt deze techniek toegepast in België?

“In België zijn er slechts twee centra waar deze techniek wordt toegepast. In het Universitair Ziekenhuis van Luik (CHU) is professor Bernard Duchesne er reeds mee aan de slag gegaan. Men heeft daar al verschillende patiënten met deze nieuwe methode kunnen helpen. In het Universitair Ziekenhuis van Leuven zijn wij ook alvast volop bezig met de registratie van de procedure om zeer binnenkort van start te kunnen gaan.”

In België zijn er voorlopig slechts twee centra waar de stamceltechniek wordt toegepast. Het CHU in Luik en het UZ Leuven.

“Het European Medicines Agency heeft als voorwaarde voor de autorisatie van deze techniek  gevraagd om een bijkomende veiligheidsstudie uit te voeren op alle patiënten die in de nabije toekomst zullen worden behandeld. Dat houdt in dat de patiënten na de ingreep opgevolgd worden en dat de data van deze controles wordt gecollecteerd voor de veiligheidsstudie.”

 

Hoe belangrijk is het om patiënten en artsen te sensibiliseren over deze nieuwe behandelingsmogelijkheid?.

“Het is zeer belangrijk om bijvoorbeeld huisartsen en oogartsen hierover te sensibiliseren. Zij hebben immers heel wat LSCD-patiënten die in het verleden één of beide ogen hebben verbrand. Vaak hebben deze patiënten gewoon moeten leren leven met hun handicap. Velen van hen ondergaan zelfs geen regelmatige controle meer. Nu we beschikken over een nieuwe effectieve behandeling, is het echter belangrijk dat ook deze patiënten weten dat er een behandeling bestaat voor hun aandoening - indien ze voldoen aan de voorwaarden. Hun huisarts of oogarts is de aangewezen persoon om hen hierover te informeren.”

 

Binnen welke termijn kunnen patiënten worden behandeld?

“Voor de stamceltherapie is het cruciaal dat het oog eerst stabiel is. Bij de meeste patiënten duurt dat één à twee jaar. Anders is de kans groot dat de behandeling niet succesvol is. Bovendien is stamceltherapie slechts één stap in de definitieve behandeling van LSCD. Hierbij wordt immers enkel de buitenste laag van het epitheel vervangen en terug gezond gemaakt. Bij een ernstige verbranding wordt de cornea meestal ook dieper aangetast tot in het stroma. Deze wordt hierdoor eveneens minder doorzichtig. Een tweede stap is daarom een corneatransplantatie.”