Johan Tourné, voorzitter van het Vlaams Mantelzorgplatform.



Johan Tourné legt uit waarom mantelzorg zo belangrijk is in onze samenleving en welke ondersteuning er bestaat.
 

Wanneer is iemand een mantelzorger?

“Je bent mantelzorger zodra je de zorg opneemt van een ouder, partner, kind of buur die chronisch ziek, gehandicapt of hulpbehoevend is of is geworden. Kenmerkend is dat er een emotionele band met de naaste is. Mantelzorg verschilt daarin van vrijwilligerswerk, waar je voor andere mensen zorgt en waar je uit eigen keuze in stapt."

"Toch beseffen veel mantelzorgers zelf niet dat ze het zijn. Ze vinden het vanzelfsprekend dat ze de zorg voor de naaste op zich nemen. Na verloop van tijd groeit echter het besef dat de zorg toeneemt of zelfs chronisch wordt. Het aantal uren verzorging begint dan op iemands agenda, professionele en sociale leven of gezondheid te wegen.”

 

Is die zorg nog zwaarder bij een naaste met een zeldzame ziekte?

“De onvoorspelbaarheid van de zorg is een van de moeilijkste zaken om mee om te gaan. Hoe zal de ziekte evolueren? Wat staat er mij als mantelzorger nog te wachten? En dat is zeker het geval wanneer er iemand met een zeldzame ziekte wordt verzorgd. Bij meer courante aandoeningen zijn de symptomen vaak bekend, waardoor de mantelzorger de gevolgen kan inschatten. Bij een zeldzame ziekte is dat minder het geval en is er een taak weggelegd voor dokters en zorgverleners om de mantelzorger te informeren."

Je bent mantelzorger zodra je de zorg opneemt van een ouder, partner, kind of buur. Kenmerkend is dat er een emotionele band met de naaste is.

"Ook psychologische hulp is noodzakelijk, omdat heel wat relaties door de zorgsituatie veranderen. Mantelzorgers kunnen daarvoor terecht bij zes erkende organisaties die onder de koepel van het Vlaams Mantelzorgplatform werken. Die organiseren infocafés en lotgenotenbijeenkomsten. Sinds een jaar bestaat het Vlaams Expertisepunt Mantelzorg, dat alle informatie bundelt.”

 

Hoe belangrijk zijn mantelzorgers in onze samenleving?

“Mensen worden alsmaar ouder, waardoor de zorg in de toekomst zal toenemen. En dan rijst de vraag hoe we dat georganiseerd krijgen. Het lijdt geen twijfel dat mantelzorgers daarin belangrijk zullen blijven. Dankzij mantelzorg kunnen hulpbehoevenden langer in hun eigen woning blijven leven. Bovendien verhoogt het de levenskwaliteit van hulpbehoevenden, omdat ze in hun vertrouwde omgeving en door naasten worden verzorgd.”

 

Hoe kan de overheid mantelzorgers ondersteunen?

“Enerzijds moet zij zorgen dat er voldoende aanbod ter beschikking is, zoals thuisverpleging of huis-aan-huislevering van maaltijden. Het kan al een grote lastvermindering zijn wanneer je als kind niet elke dag bij je ouder moet gaan koken. Anderzijds moet ze de mantelzorgers informeren over welke vormen van ondersteuning er zijn, zoals het aantal uren gezinshulp of financiële hulp die iemand kan ontvangen.”

 

Welke financiële tegemoetkomingen bestaan er momenteel?

“Als je als mantelzorger werkt, moet je je job deels of volledig opgeven om tijd te kunnen spenderen aan de zorg van je naaste. Om dat inkomensverlies te compenseren, is er het systeem van tijdskrediet waaraan een vergoeding is gekoppeld. Als werknemer kan je ook thematisch verlof nemen, zoals zorgverlof of palliatief verlof. Bij dat laatste neem je loopbaanonderbreking om voor een terminaal zieke persoon te zorgen en krijg je een onderbrekingsuitkering van de RVA."

Bij meer courante aandoeningen zijn de symptomen vaak bekend, waardoor de mantelzorger de gevolgen kan inschatten. Bij een zeldzame ziekte is dat minder het geval.

"Daarnaast is er de Vlaamse zorgverzekering. Die gaat naar de hulpbehoevende en bedraagt 130 euro per maand. Hij kan zelf bepalen of hij een deel van die vergoeding aan de mantelzorger geeft, maar wij merken dat dat in de praktijk niet zo vaak gebeurt. De premie wordt al gebruikt voor gezinshulp, poetshulp of andere niet-medische kosten. Tot slot geeft zo’n 80% van de gemeenten een mantelzorgpremie.”

 

Kan die ondersteuning nog beter?

“Wij ijveren als koepel voor een verbetering van een aantal systemen. Zo is het tijdskrediet opneembaar tot 51 maanden, terwijl het voor sommige mensen een veel langere of structurele taak is. Er moeten meer vormen van ondersteuning op maat worden uitgewerkt. De mantelzorgpremie bedraagt ongeveer 28 euro per maand, wat niet zo veel is. Dat mag volgens ons verhoogd worden tot 50 euro per maand, wat een signaal van waardering naar de mantelzorger zou zijn.”

 

Zal de jongere generatie nog als mantelzorger kunnen of willen optreden?

“Er is nu een generatie vijftigers en zestigers die, dankzij diverse systemen, vroegtijdig is kunnen stoppen met werken. De jongere generatie zal echter langer aan het werk moeten blijven. Dat wordt moeilijker om te organiseren. Bovendien wonen jongeren en hun ouders niet meer zo dicht bij elkaar. Die afstand zorgt ervoor dat er zich meer praktische problemen aandienen. Daarnaast bestaan er andere gezinsvormen, zoals eenoudergezinnen of nieuw samengestelde gezinnen. Die zorgen ervoor dat er nieuwe manieren gevonden moeten worden om mensen te stimuleren om aan mantelzorg te doen en het haalbaar te houden.”